TEMA 5. Estratexias de comunicación. A comunicación oral e escrita e o seu tratamento na aula. Procedementos para o fomento das catro habilidades na aprendizaxe de linguas estranxeiras (falar, escoitar, ler, escribir)

Ola, colegas!

Como sabedes, os blogs voltan a coller ritmo coa materia de Didáctica da ensinanza das linguas estranxeiras. Nesta nova entrada podedes atopar todo aquilo que me gustaría remarcar das sesións con Cristina Rodríguez, quen nos achegou a un temario moi amplo e que podedes atopar reducido no título, así como os ligazóns aos meus comentarios noutros blogs. En concreto, voume deter na mediación como estratexia de aprendizaxe, nas actividades realizadas para traballar tanto a expresión como a comprensión e, por último, nas rúbricas como medios de avaliación.

Antes de comezar coa mediación en si, gustaríame determe brevemente no concepto de “plurilingüismo”, tal e como fixo a docente. En consonancia cunha ollada social sobre as linguas, co plurilingüismo trátase de dar valor ao repertorio lingüístico de cada falante no seu conxunto, así como non recaer na (hiper)corrección ou estandarización lingüística (ideas que eu coñecía tamén baixo o translanguaging ou o polylanguaging). En definitiva, pon o acento na eficacia da intercomunicación. Moi en relación con esta última, xa que o seu obxectivo é resolver un problema de comunicación ou mesmo facilitar a interacción, o concepto de “mediación” está gañando forza no ámbito da ensinanza de linguas estranxeiras. Na primeira sesión xa nos decatáramos de que os famosos cinco bloques nos que se divide o currículo de 1ª Lingua Estranxeira (na educación obrigatoria) non están directamente extraídos do MCER (os cales si se trasladan máis directamente nas ensinanzas das EOI), senón que este baséase na idea do alumnado como axentes sociais e, en consecuencia, divídese nas seguintes catro partes: comprensión, expresión, interacción e mediación. A este respecto, a docente encomendounos que, en pequenos grupos, elaboráramos unha actividade baixo o título mediación lingüística e plurilingüismo. No noso caso (o GRUPO 1 no documento), traballamos sobre un suposto grupo de 1º de Bacharelato de Vigo e titulámola Tell me what I am about to eat. O obxectivo era que o alumnado fixese comprensible, a través da conversa oral, a carta do menú dun bar tradicional galego a persoas que non non coñecían a lingua na que esta se presenta, nin tampouco a súa cultura culinaria. Fieis á definición de mediación, a idea era posibilitar a comunicación entre persoas, neste caso, a través da interpretación informal. Un bo exemplo desta última é a serie de vídeos á que nos achegou Cristina Rodríguez, nos que personaxes famosas explican slang de distintas comunidades de fala.

O segundo bloque do temario consistiu, dunha banda, nas actividades de comprensión oral e escrita e, doutra banda, nas de produción e interacción tanto oral como escrita. No tocante ás primeiras, este contido foi especialmente esclarecedor, xa que afondamos en cada unha das partes que debería (ou pode) conter unha actividade desta índole para sacarlle o máximo partido. Ademais, as súas correccións ou apuntamentos a posteriori sobre a actividade elaborada por nós (neste caso, en parellas), son moi de agradecer. Begoña e mais eu decidimos traballar sobre a comprensión oral a través dun vídeo de Youtube extraído dun programa da televisión española. O grupo ao que estaría destinada esta actividade sería de estudantes de español para extranjeros e o tema principal é a vivenda. A partir disto, coñecemos a importancia de todas as partes (presentación, pre-escoita, primeira escoita, segunda escoita e pos-escoita) ademais das distintas opcións que existen para desenvolvelas. En segundo lugar, tratamos as actividades destinadas á produción e interacción tanto oral como escrita. A parte máis dinámica foi cando en grupos de catro ou cinco persoas tivemos que compartir actividades orais, de feito que, ao rematar, tiñamos bastante información nova a través da busca individual e a posta en común. En concreto, a min tocoume a revisión dun listado promovido por TeachingEnglish (British Council) con actividades doadas de entender e de por en práctica e, en xeral, motivadoras, as cales poden servir tanto para dinamizar unha clase nun momento dado ou formar parte importante das actividades principais dunha sesión. Para min, este apartado da materia foi moi interesante, xa que na miña traxectoria como estudante de linguas estranxeiras non experimentei este tipo de actividades que parecen afastarse do libro de texto, alo menos dos da miña época, máis concretamente, a única intención dos listenings era a dobre escoita e a resposta de cuestionarios, e, no caso dos writings, o traballo individual sen demasiada revisión por parte do profesorado durante o proceso de elaboración.

Por último, o derradeiro tema que tratamos foi o uso das rúbricas para avaliar a expresión oral e escrita. Estas están moi ligadas á avaliación formativa, un dos grandes descubrimentos ao longo deste mestrado, xunto coa inicial, e que destaca pola súa correlación con procesos de ensinanza-aprendizaxe realmente continuos e beneficiosos para o alumnado. No tocante ás rúbricas, puidemos comprobar a dificultade da súa elaboración a través da actividade final, na que tiñamos que crear unha para describir as distintas actuacións no desenvolvemento daquela que fixéramos en primeiro lugar (Tell me what I am to eat, descrita arriba). De feito, a partir disto tamén nos decatamos (ou recordamos) a necesidade de crear actividades cun certo carácter circular, xa que os obxectivos que establecéramos no seu momento deberían de aparecer na avaliación, e resultou non ser o máis coherente nalgúns casos. A idea principal é afastarse de variables do estilo “moito”, “pouco” ou “nada”, ou mesmo “sobresaínte” ou “insuficiente”, con todo, como vimos, é habitual o uso de rúbricas inconsistentes coa súa natureza e mesmo nós elaboramos algunha que outra no mestrado da que non se nos deu feedback negativo (nin positivo, iso si) pero que agora sabemos que non deberían trasladarse á aula. A realidade é que, sorprendentemente, a elaboración de boas rúbricas requirirá de moita práctica e reflexión crítica. A verdade é que este tema supérame un pouco e espero que a partir da próxima achega con Marie-Manuelle da Silva me resulte máis doado.

En xeral, estas sesións foron valiosas por como a docente nos trasladou a súa fonda experiencia e, á vez, actualizada perspectiva. Pola miña banda, eu non só aprendín como realizar actividades ou mesmo facer sesións dinámicas e produtivas, senón tamén como introducir o plurilingüismo na aula dunha forma completamente efectiva e consecuente coa fin da mesma, por exemplo, discutindo contidos sen restricións no repertorio propio pero presentando resultados na lingua meta. Neste sentido, considero que a mediación ou a confianza no plurilingüismo poden facilitar a participación de persoas que non se sintan tan cómodas expresándose nunha lingua estranxeira, xa que poríamos o énfase, alo menos nunha primeira instancia, na capacidade de trasladar unha mensaxe. Doutra banda, gardo diversos apuntamentos e compilacións de actividades que resultan útiles para a miña labor docente. En particular, para o profesorado de lingua inglesa, aproveito esta entrada dedicada á elaboración de actividades e avaliación para deixar á vosa disposición a recompilación English Vocabulary Profile, na que numerosas palabras e frases están estruturadas segundo os distintos niveis do MCER. Por último, e máis importante, cómpre salientar a capacidade de Cristina Rodríguez para espertar o meu interese polo MCER (cousa difícil, velaquí unha mostra), sobre todo, a partir das súas achegas sobre o Companion Volume. Sen dúbida, afondarei máis neste texto (neste sentido, déixovos enlazados dous vídeos recomendados nas diapositivas da profesora e que son moi aclaratorios: 1 e 2).

Sen máis, despídome polo momento. Vémonos pronto!

[Comentarios realizados noutros blogs: 1, 2, 3]